برج شبلی دماوند، نمونه منحصر بفرد هنرمعماری ایرانی

برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

برج شیخ شبلی دماوند، نمادی از تاریخچه این شهر است که در مرکز شهر و بین دو محله قدیمی ˈفرامهˈ و ˈ قاضیˈ از محله های قدیمی شهرستان قرار دارد.

 برج شبلی یکی از مدلهای بارز شیوه معماری و اوج هنر در ایران بعد از اسلام است.

شیوه معماری برج شبلی شیوه معماری رازی است که در دوره سلجوقیان رواج داشته است.

در سال ۲۴۷ هجری قمری، مردی در سامرا متولد شد که به ˈشیخ ابوبکر دلف بن حجدر شبلیˈ اسم گرفت.

وی شیعه و متولد ˈشبلیهˈ و در بغداد زندگی می کرد، در دوران جوانی به دلیل اشتغال پدر و دایی اش در درگاه خلفای عباسی به مقام سیاسی دست یافت و از جانب حاکمان طبرستان، به امیری دماوند گمارده شد.

دماوندی ها دوران صدارتش را دورانی می دانند که در گسترش عدالت، امنیت و رفاه نمونه بوده است و وقتی که خبر فوتش در سال ۳۳۴ هجری قمری در بغداد به گوش مردم دماوند رسید، آنان نیز بنایی یادبودی به نامش برپا داشتند که هنوز بعد از دوره سلجوقی و قرون چهارم و پنجم یاد ایشان در گوشه و کنار شهر و مردم دماوند زنده است.

قدیمی های دماوند، این برج را ˈپاگنبذˈ می نامیدند، از آنجاییکه بر روی تپه های کوه نیل و به روش هشت ضلعی بنا شده است و آن را پاگنبذ شیخ شبلی و یا برج شبلی شهرت داده اند.

این برج پیش از هرچیز ساده و بعدها هشت ضلعی ساخته شد و تزئینات روکاری آن انجام شد و اکنون دو پوشش دارد که در صورت از بین رفتن پوشش خارجی برج، پوشش اصلی شبلی باقی می ماند.

در گوشه های آن در هر ضلع ستون های نیم دایره ای تزئینی دیده می شود که با آجر پخته ساخته شده و جنبه تزئینی دارد، گنبد آن نیز هشت ترک دارد که با یک شکستگی با زاویه تند به طرف راس متمایل می شود.

   برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

 برج شبلی به روش سردابه ساخته شده و چهارگوش است که با چندین پله از در ورودی برج به قسمت سردابه راه دارد.

گنبد داخلی به روش کروی و عرقچین که سطح زیرین آن به شیوه معماری ویژه آجرکاری برنامه جناغی متحدالمرکز شده که یکی از شاهکارهای معماری آن وقت است.

تزئینات برج با سبکی ویژه و دارای اختلاف از یکدیگر ساخته شده است و در کل ۳۰ قاب ˈاسپرˈ در بر طبق کار رفته که ۲۲ قاب تزئینات اسپر بنا را تشکیل می دهد و هشت قاب دیگر که در پایین گنبد استفاده شده همگی به روش مستطیل شکل افقی ساده که در هر ضلع تکرار شده که بیانگر هنر بی مانند معماری ایرانی است.

زیبایی بکار رفته در قاب ها جذاب است و تزئینات هر شکل آن به واقع گوینده هنر خاص ایرانیان است، ضلع شمالی برج لوزی شکل و برجسته با آجرهای افقی و با مهرهای ضربدری برنامه لوزی در لوزی بوجود آمده است.

نمونه دیگری از جاذبه های تولید این بنا وجود حفره های هواگیر است که برای تخلیه هوا و در تولید و سازهای برج استفاده شده است.

در شرق استان تهران دو بنای تاریخی از نمونه امامزاده ˈگتمیرˈ شهر آبسرد در دماوند و برج شبلی دماوند می باشد که به روش آرامگاهی ساخته شده است.

مدیرعامل اداره میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان دماوند در گفتگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران رودهن در خصوص بازسازی این برج گفت: بعد از اجرا مناقصه و انتخاب پیمانکار، طرح با شرح خدماتی شامل دیوارکشی دور سری، احداث خدمات بهداشتی و نمازخانه، احداث ساختمان نگهبانی و پارکینگ سری و فضاسازی در باب برج و دیگر اعمال اجرا شد و به دلیل عرضه خدمات مطلوب هم اکنون به شهرداری دماوند واگذار شده است.

ˈابراهیم اکبریˈ اضافه کرد: برج شبلی از نمونه معماری بعد از شیوه پارسی، پارتی و خراسانی در دوره اسلامی شکل گرفته است و همه خصوصیت های اعصار و دوره های قبل از خود، از نمونه هیبت و شکوه معماری پارتی و ظرافت شیوه پارسی را دارد.

وی خاطرنشان کرد: این بنای هشت ضلعی با طاق، گنبد و سرداب از آجر و آهک ساخته شده است و بناهایی مانند مسجدˈاردستان ˈ، ˈگنبد قابوسˈ و چند اثر دیگر در ایران در اختیار به این دوره است.

مدیرعامل اداره میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان دماوند گفت: گردشگران از این برج و محیط اطراف تحت نام تفرجگاه می توانند بهره ببرند.

برج شیخ شبلی از کارهای قرون four و ۵ هجری قمری در دوران سلجوقی در ارتفاعات مشرف به شهر دماوند واقع است.

برج هشت ضلعی شیخ شبلی دماوند در تاریخ ۲۹ خرداد ماه ۵۱ به شماره ۹۲۰در فهرست کارهای ملی به ثبت رسید.

 

برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

 برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

 برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

 برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

 برج شبلی,برج شبلی دماوند,تصاویر برج شبلی دماوند

 

منبع:yjc.ir