تصویر قلعه کنگلو,عکس قلعه کنگلو

قلعه کنگلو بالای دره باستانی آرم و در شکاف بخشی از رشته‌کوه‌های البرز در سوادکوه قرار دارد

 

 سایه بال‌هایش مانند بازوهایی است که می‌خواهد همه‌چیز را در پشتیبانی خود بگیرد و مانعی باشد برای جلوگیری از رانش هسته مرکزی دژ. صحبت از قلعه کنگلو است؛ قلعه‌ای که یک هسته مرکزی و دو بازو دارد و شکل یک عقاب را در فکر همگان تداعی می‌کند.

این قلعه در استتار طبیعی بالای دره باستانی آرم و در شکاف بخشی از رشته‌کوه‌های البرز در سوادکوه قرار دارد و همین یکی از دلایلی بوده که از دستبرد و تجاوز بیگانگان و غارتگران در امان مانده است. دژ کنگلو از پلان منحصر‌به‌فردی به اشتراک قلاع و استحکامات دفاعی ایران دارا است که با سود‌گیری از تکنیک‌های بومی البرز ساخته شده و حاوی معماری اشکانی- ساسانی است. فرم طاق‌های این قلعه قابل مقایسه با غار دژ اسپهبد خورشید در همین منطقه و قلعه‌دختر فیروزآباد، کاخ سروستان و سری تخت سلیمان در دیگر نقاط ایران است.

تصویر قلعه کنگلو,عکس قلعه کنگلو

دژ کنگلو از پلان منحصر‌به‌فردی به اشتراک قلاع و استحکامات دفاعی ایران دارا است

 
سامان توفیق، سرپرست طرح ملی غار- دژ اسپهبد خورشید موقعیت قلعه کنگلو را این‌گونه به خبرنگاران شرح می‌دهد: «قلعه کنگلو در جنوب رشته‌کوه «خرو ِرو» با ارتفاع سه هزار و ۶۲۰ متر قرار دارد با اینحال بومیان این منطقه را چکل به معنی چکادکوه و صخره دست‌نیافتنی می‌نامند و دلیل انتخاب این اسم هم این است که چکل آنقدر بلند است که خورشید هر روز برای طلوع از پایین آن بالا آمده و در زمان غروب از یال غربی چکل پایین می‌رود.» یکی از جذابیت‌های این قلعه وجود سازه‌های چهارگوش و بقایای اندودکاری است که در معرض نمایش گذاشته است در آن وقت از این قابلیت ها برای ذخیره آب و مایعات استفاده می‌کردند. به علاوه از طرف دیگر در محوطه در باب قلعه و با کاوش‌های باستان‌شناسی گورهایی انتشار یافته که در اختیار به اعصار آهن و دوره ساسانی است.

دژی از نوع سنگ و گچ
توفیق پیرامون نوع معماری قلعه کنگلو نیز بیان می کند: «این قلعه مرتبط به دوره ساسانی است و مصالح به‌کار رفته در آن از نوع سنگ و گچ نیم‌کوب دلیل محکمی بر این ادعاست.»

اندود گچ با خاکی که حاوی اکسید آهن است نمای سرخ‌رنگی به دژ کنگلو داده است که با این وجود در دهه واپسین به دلایل تفاوت آب و هوایی و دخل و تصرف انسانی در طبیعت و اقلیم منطقه، کمی از این سرخی کاسته و دگرگون شده است.

این باستان‌شناس در جواب به این پرسش که آیا در کاوش‌ها به کشفیات ویژه ای برخورد کرده‌اید، بیان می کند: «یک نگین انگشتری پیدا شد که واژه فرحی به معنی خوشبختی و شادکامی روی آن به روشنی قابل دیده بود و نکته جالب‌تر دیگر این است که خط راس قلعه کنگلو دقیقا با وسط رشته‌کوه «خرو نرو» تنظیم شده و با استناد به پلان و فرم ویژه این دژ، این گمانه می باشد که از این منطقه برای کاربری نجومی و بررسی‌های اخترشناسان و دانش پژوهان استفاده می‌شده است.»

 تصویر قلعه کنگلو,عکس قلعه کنگلو

قلعه کنگلو یکی از دور افتاده‌ترین و آبادترین قلعه‌های سواد کوه است

 
کنگلو یعنی زنبور
توفیق پیرامون دلیل نامگذاری این قلعه می‌افزاید: «کنگلو در زبان محلی مازندرانی به کنگلی هم مشهور است و کنگلی در زبان مازندرانی به زنبور گفته می‌شود و ممکن است به دلیل اینکه کندوی زنبور عسل در بیشتر مواقع یادآور و الهام‌بخش دژ و قلعه است، قلعه کنگلو هم اینگونه تشبیه و نامگذاری شده است.»ایشان ادامه می‌دهد: «به علاوه از طرف دیگر واژه «لی یا لو» در زبان مازندرانی به معنی غار یا شکفت است مانند اسامی غارهای پلنگ لی، دیولی، زِلی و… که در البرز دیده می‌شوند.»

از آریم تا شهریار
این پژوهشگر به قرارگیری قلعه کنگلو در دره آریم اشاره می‌کند و بیان می کند: «در وجه تسمیه اسم «آریم» به شهر «آرِم خواست» در متون جغرافیایی برمی‌خوریم که ریشه ساسانی دارد و در کوه قارِن قرار داشته است.

تصویر قلعه کنگلو,عکس قلعه کنگلو

قلعه کنگلو در استان مازندران جزء کارهای فاخر و بی‌مانند ایران شمرده می‌شود

قلعه کنگلو؛ عقاب مازندران
در قرن سوم وقتی اعراب بر آل قارِن غلبه می‌کنند، حکومت این کوهستان به شهریار باوندی واگذار می‌شود و اسم کوه به شهریارکوه تغییر می‌یابد.»

این باستان‌شناس با اشاره به مرمت موردی قلعه کنگلو در ابتدا دهه ۹۰ نیز تاکید می‌کند: «هم اینک شکافی طولی روی برج مرکزی آن بوجود آمده که در کمال تاسف به دلیل برداشت داربست‌های فلزی که تا مدتی قبل اثر را نگاه می‌داشت، با کوچک‌ترین رانش و زمین‌لرزه، هشدار ریزش، این معماری بی‌مانند را تهدید می‌کند.»

قلعه کنگلو و دژ اسپهبد خورشید در استان مازندران جزء کارهای فاخر و بی‌مانند ایران شمرده می‌شود با اینحال در کمال تاسف به دلیل بی‌توجهی و کوتاهی در نگهداری و مرمت، این کارهای در معرض تهدید و تخریب قرار دارند.

 

منبع: روزنامه فرهیختگان/ برترین ها