منطقه ۱۵ شهرداری تهران یکی از جاهای شهری تهران است که در جنوب شرقی شهر تهران قرار دارد. اگر قصد دارید با منطقه ۱۵ تهران بیشتر آشنا شوید این مقاله آسمونی را تا انتها بخوانید چرا که به عرضه کامل منطقه ۱۵ تهران می پردازیم.

تاریخچه منطقه ۱۵ تهران

بررسی زمانی افزایش منطقه نشان می دهد که گسترش بافت کالبدی منطقه ۱۵ از حوالی سالهای ۱۳۴۰ شروع شده و تدریجا” بر سرعت آن اضافه می شود در دوره بعد از انقلاب اسلامی نیز بیننده دو مرحله از گسترش شتابان وبی برنامه منطقه در سالهای ابتدایی بعد از انقلاب و افزایش تحت کنترل بعد از سالهای۱۳۷۰ هستیم .

بدیهی است خصلت اصلی و پیوسته افزایش وشکل گیری منطقه درتمام این سالها با مو قعیت حاشیه ای و دروازه ای آن ارتباط داشته است. تاجائیکه این امر درتعیین هویت وسیمای شهری منطقه نقش اصلی وقطعی یافته است. هسته های ابتدایی افزایش منطقه از میدان خراسان و محور شوش و دسترسی به شهر ری شکل گرفته است.به طوریکه مساحت بافت شهری شکل یافته تا سال ۱۳۲۷حدود ۳۶/۳۸ هکتار بوده است که با استناد به مساحت حال حاضر ۳۵۴۴(هکتار) میتوان گفت تا آن تاریخ تنها اندکی بیش از یک درصد بافت شهری منطقه احداث شده است. جریان تولید و سازها در محدوده مورد نظر از محور شهبازجنوبی تیر دوقلو به سوی داخل ناحیه خیابان شوش ومحور شهری ادامه می یابد. به طوریکه در سال ۱۳۴۵ مساحت بافت شهری ساخته شده به حدود چهاردرصد مساحت حال حاضر منطقه میرسد .

ادامه تولید و سازها حول محورجاده خراسان وتکمیل بافت ناحیه یک وتکمیل نسبی بافت در محور شهر ری تا سال ۱۳۴۵مساحت بافت ناحیه ساخته شده را به ۳۹۳ هکتار یا بیش از یازده درصد مساحت حال حاضر منطقه می رساند. در دوره‌ی بعد از این تاریخ تا سال ۱۳۵۳ (سال تغییرات اقتصادی ناشی از گسترش هزینه نفت) ، شکل‌گیری بافت شهری برنامه‌ریزی شده‌ی افسریه (پیشتر‌ی سیاست نظامی‌گری و تولید پادگانهای بزرگ در جنوب شرق تهران) و پیشرفت‌ی بافت به روش لکه‌های پراکنده دنبال می‌شود تا جائیکه مساحت بافت ساخته شده در سال ۱۳۵۳ به بیش از ۶۹۵ هکتار یا حدود ۲۰ درصد مساحت حال حاضر منطقه می‌رسد .

به عبارت دیگر طی مدت هشت سال مساحت بافت ساخته شده دو برابر می‌شود که نشان افزایش چشمگیر منطقه است. بعد از سال ۱۳۵۳ گسترش ناگهانی هزینه نفت باعث افزایش انفجاری ونا متعادل شهری در تهران می شود واز جمله در جنوب شرق تهران نیز بیننده افزایش چشمگیر شهرک های برنامه ریزی شده مانند کیانشهر، مشیریه ، پادگانهای قصر فیروزه و بخش هایی از مسعودیه می شویم و دراوایل انقلاب، مساحت بخشهای ساخته شده به حدود ۱۷۶۳ هکتار یا نزدیک به ۵۰ درصد مساحت حال حاضر منطقه میرسد. جریان افزایش در محدوده مورد نظر با انقلاب اسلامی و با آزاد شدن بخش عمده محدوده ۲۵ ساله برنامه جامع شهر تهران در ۱۳۵۸ به سرعت گسترش می یابد .

در فاصله کوتاه بعد از آزاد شدن محدوده ۲۵ ساله برنامه جامع شهر تهران، حدوداٌ تمامی سطح خالی منطقه به پایین تولید و سازهای شهری می رودو تبد یل به بافت پر شهری می شود.همزمان با اینکه تا سال ۱۳۵۸ تنها بخش بسیار کوچکی از محدوده حال حاضر منطقه (ناحیه۱)حاوی بافت پر شهری است.ودرسایر قسمتهای منطقه لکه های منفصلی از تولید وسازهای شهری می باشد. بیشترین شتاب گسترش جمعیت منطقه مرتبط به سالهای دهه ۱۳۵۰ و ابتدا دهه ۱۳۶۰ می‌باشد.

مشکلات و محدودیتهای تولید و ساز مسکن و سکونت در محدوده پنج ساله خدماتی شهرداری تهران برای افراد زیادی از مهاجران همراه با تمایلات سودجویانه مالکین اراضی وسیع در محدوده حد فاصل محدوده خدماتی پنج ساله و محدوده ۲۵ ساله (قانونی) شهر و همراهی و موافقت سازمانها و نهادهای ذیربط (مانند شورای نظارت بر گسترش شهر تهران، انجمن شهر، شورای هماهنگی و شورای برنامه و برنامه و …) با خواستهای آنان و نیز الزامات گسترش کالبدی شهر تهران در متن تغییرات شهرنشینی در کشور و … باعث می‌شود تا در محدوده عرفی یا ثبتی اراضی زمین داران بزرگ (که نامهایی مانند مشیریه، مسعودیه و …معرف آن است) و یا زمینهای بزرگ دولتی (مانند افسریه ، کیانشهر و … نمونه‌هایی از آن است ) به تدریج طرحهای شهری (با نیت اصلی ایجاد سکونتگاه برای جمعیت )عرضه ، تصویب و اجرا شده و یا قطعات تفکیک شده واگذار شده به متقاضیان تدریجاً به وسیله آنها ساخته شده و محدوده حال حاضر منطقه در یک پروسه حدوداً ده تا بیست ساله به سرعت پذیرای جمعیت ساکن فراوانی شود .

آزاد شدن محدوده حد فاصل محدوده پنج ساله خدمات شهری و محدوده ۲۵ ساله (که بخش اعظم منطقه ۱۵ در این پهنه قرارداشته است) دلیل تسریع این روش سکنی گزینی جمعیت و پرشدن بافت کالبدی منطقه می‌شود . علیرغم این گاهی ، به دلیل نبود معلومات آماری، امکان تخمین زده میزان مهاجرپذیری جمعیت منطقه در دهه ۱۳۵۰ نیست، با این وجود بیشترین شدت مهاجر پذیری محدوده حال حاضر منطقه مرتبط به همین دوره زمانی است. افزایش محدوده منطقه ۱۵ شهرداری تهران در طول چند دهه واپسین پیوسته جریان داشته است ودر سالهای واپسین اکثرزمینهای خالی سطح منطقه به وسیله واحدهای مسکونی اشغال شده اند.

موقعیت جغرافیایی منطقه ۱۵ تهران

منطقه ۱۵ از شمال به پادگان قصر فیروزه، ۴۵ متری آهنگ، خیابان خاوران و شوش شرقی و از غرب به خیابان فدائیان اسلام و از جنوب به خیابان دولت آباد، کوه بی‌بی شهربانو و کارخانه سیمان و از شرق به کوههای شرقی تهران و حد شرقی اراضی افسریه منتهی می شود. بخشی از محدوده منطقه نیز در حریم شهر واقع است. در حقیقت از هشت ناحیه موجود، شش ناحیه در محدوده قانونی شهر تهران و دو ناحیه در حریم استحفاظی شهر قرار دارند.

مساحت محدوده قانونی ۲۵ ساله منطقه ۲۸/۵ کیلومتر مربع است که با توجه به تازه ترین بررسی ها مشاور شهرسازی منطقه و تفاوت مقرر کرده در محدوده قانونی منطقه، مساحت محدوده قانونی منطقه بیش از ۳۵ کیلومتر مربع خواهد بود. با توجه به این تفاوت با احتساب محدوده‌ی قصر فیروزه ۲، مساحت منطقه بالغ بر ۳۵۴۳/۶هکتار می شود که در صورت تصویب برنامه تفصیلی پیشنهادی منطقه، این محدوده ملاک رفتار قرار خواهد گرفت.

مساحت حریم استحفاظی شهر تهران در زمینه‌ مدیریت شهرداری این منطقه بالغ بر ۱۶۵۰۰ هکتار می‌باشد که ۶/۱۴ درصد مساحت کل حریم استحفاظی شهر تهران است. پهنه این حریم از جهت مدیریتی و در چارچوب قانون تقسیمات کشوری در محدوده دو شهرستان تهران و ری قرار دارد.

موقعیت جمعیتی منطقه ۱۵ تهران

جمعیت کلی منطقه ۱۵ بالغ بر ۷۰۴۸۵۱ نفر بوده که به اشتراک ۲۰۳۴۵۲ خانوار توزیع گشته و بعد خانوار۳/۲۴   و تراکم جمعیت ۲۳۷  نفر در هکتار میباشد .

تقسیم بندی های منطقه ۱۵ تهران

شهرداری منطقه ۱۵ محدوده خدماتی خود را میان هشت ناحیه تقسیم کرده است که محدوده شش ناحیه خدمات شهری در داخل محدوده مصوب برنامه جامع شهر تهران و محدوده دو ناحیه (ناحیه خاور شهر و دیگری ناحیه قیامدشت ) در خارج از این محدوده و در داخل محدوده حریم استحفاظی شهر و به روش منفصل از منطقه قرار دارد.

محدوده ناحیه یک منطقه ۱۵ تهران

شمال این محدوده از میدان شوش به سوی میدان خراسان در مسیر خیابان شوش و ۱۷ شهریور شروع می‌گردد در شرق این محدوده در امتداد خیابان خاوران به خیابان ذوالفقاری منتهی می‌گردد و غرب آن نیز خیابان فدائیان اسلام تا میدان شوش بنا شده است. جنوب این ناحیه امتداد بزرگراه بعثت از انتهای خیابان ذوالفقاری تا تقاطع فدائیان اسلام است. ناحیه۱ حاوی ۶ محله شوش، مظاهری، مطهری، طیب، بی سیم و مینابی میباشد.

محدوده ناحیه دو منطقه ۱۵ تهران

شمال محدوده این ناحیه از تقاطع خیابان میثم با خیابان آهنگ شروع می‌شود و شرق آن بزرگراه بسیج مستضعفان (افسریه) است و غرب این ناحیه خیابان ذوالفقاری قرار دارد. جنوب این محدوده از میدان بسیج شروع و در امتداد بزرگراه بعثت به تقاطع خیابان ذوالفقاری ختم می‌شود. محله های اتابک، بلوار ابوذر و هاشم آباد در این محدوده واقع گردیده است.

محدوده ناحیه سه منطقه ۱۵ تهران

شمال آن از حواشی بزرگراه بعثت شروع می‌گردد و حواشی شرقی آن پارک آزادگان و حواشی غربی آن خیابان فدائیان اسلام را در بر گرفته است. حواشی جنوبی آن نیز در بزرگراه دولت آباد واقع گردیده است. این محدوده از محیط سبز بیشتری درمقایسه با فضاهای منطقه ۱۵ دارا می‌باشد که شامل پارک آبی آزادگان، توسکا، پارک امیر کبیر است. محله های شهرک شهید بروجردی، کیانشهر شمالی و کیانشهرجنوبی در این محدوده واقع گردیده است

محدوده ناحیه چهار منطقه ۱۵ تهران

شمال این ناحیه از میدان بسیج شروع و در امتداد شرقی بزرگراه امام رضا(ع) ‌ادامه می‌یابد، قسمت شرقی آن انتهای خط محدوده قانونی شهر تهران در انتهای شهرک رضویه را شامل می‌شود و قسمت غربی آن پارک پامچال و کمپانی واحد اتوبوسرانی قرار دارد که به میدان بسیج منتهی می‌گردد. در جنوب آن در امتداد لبه انتهایی شهر و حاشیه کوه بی بی شهربانو قرار دارد. محله های شهرک مشیریه و شهرک رضویه در این ناحیه بنا شده است.

محدوده ناحیه پنج منطقه ۱۵ تهران

شمال این ناحیه خیابان شهید رحیمی در شمال افسریه بنا شده است. خیابان ۳۵متری اردیبهشت در شرق ناحیه قرار دارد که در جنوب ناحیه به بلوار قائم منتهی می‌گردد. در جنوب ناحیه امتداد خیابان قائم به میدان بسیج ختم می‌گردد. غرب این ناحیه بزرگراه بسیج مستضعفین بنا شده است. این ناحیه شامل محله‌های افسریه شمالی، افسریه جنوبی و اسلام آباد می‌باشد

محدوده ناحیه شش منطقه ۱۵ تهران

از جهت موقعیت جغرافیایی محدوده این ناحیه از میدان بسیج شروع و در امتداد خیابانهای قائم و ۳۵ متری اردیبهشت از شمال به شهرک شهید بهشتی (منطقه نظامی) منتهی می‌گردد. شرق این ناحیه زمینهای خارج از محدوده و ده مسگر آباد بنا شده و امتداد جنوبی و غربی آن بزرگراه امام رضا(ع) ‌تا میدان بسیج قرار دارد. محله های شهرک والفجر و شهرک مسعودیه در این ناحیه بنا شده است

محدوده ناحیه هفت منطقه ۱۵ تهران

این ناحیه در خارج از محدوده قانونی شهر تهران و در کیلومتر ۲۵ بزرگراه تهران–مشهد بنا شده و محله شهرک قیامدشت را شامل میگردد. شمال این ناحیه روستای چهل قز و ارتفاعات موسوم به توچال بنا شده و از سمت شرق به شهرستان پاکدشت وصل می‌گردد. در جنوب این ناحیه بزرگراه امام رضا(ع) قرار دارد و روستای توتک و شهرک صنعتی خاوران در غرب ناحیه بنا شده‌اند.

محدوده ناحیه هشت منطقه ۱۵ تهران

این ناحیه در خارج از محدوده قانونی شهر تهران و در کیلومتر ۱۵ بزرگراه تهران–مشهد بنا شده و محله شهرک خاورشهر را شامل می شود. این ناحیه از شمال به بزرگراه امام رضا(ع) و از سمت شرق به جاده قاسم آباد منتهی می‌گردد. در جنوب این ناحیه اراضی کشاورزی ورامین بنا شده و در فاصله غربی این ناحیه پادگان نیروی هوایی سپاه در سه راهی سیمان قرار دارد.

غیر از تقسیمات ناحیه‌ای، شهرداری منطقه ۱۵ بر حسب آشنایی با محلات و شرایط جمعیتی ساکنین و در راستای تشکیل انجمنهای شورایاری به ۲۰ محله تقسیم شده است که اسامی این محلات به شرح ذیل است:

فسریه بالا -فسریه پایین -والفجر -مسعودیه -شهرک رضویه -بوذر -مشیریه -هاشم آباد -بروجردی -تابک -مینابی -طیب -شوش -مظاهری -مطهری -ولیعصر -کیانشهر شمالی -کیانشهر جنوبی

بافت سنتی منطقه ۱۵ تهران

تاریخچه محله شوش- شبیر منطقه ۱۵ تهران

برای آشنایی بیشتر با مسیر تاریخی و روند شکل گیری محله می توان به دوران دارالخلافه ناصری اشاره نمود. در آن زمان دور تادور تهران را دیوارهای بلند فراگرفته و بیرون از این دیوارها نیز خندق حفر شده بود. تماس شهر با بیرون از روش ۱۲ دروازه در اطراف شهر برقرار می شد. دیوار جنوبی شهر با خیابان شوش حال حاضر در حد فاصل میدان های شوش و راه آهن منطبق بود و دروازه های آن عبارت بودند از خانی آباد، دروازه غار و دروازه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع). محله شوش- شبیر حال حاضر و دیگر جاهای نزدیک به آن به اسم دروازه شاه عبدالعظیم شهرت داشته اند. از سال ۱۳۰۶ قمری دروازهی راه آهن حضرت عبدالعظیم نیز به دروازه های قبلی اضافه گردید که محل عبور ماشین دودی بود و تا سال های واپسین هم باقی مانده بود. دروازه ماشین دودی و ابتدای مسیر راه آهن تهران به شهر ری در محله شوش شبیر و ابتدای خیابان شهرزاد(شهید رجب نیای) حال حاضر واقع بوده است.

دروازه حضرت عبدالعظیم (ع) در میدان شوش حال حاضر قرار داشت و مسیر دیگری بود که تهران را به شهرری وصل میکرد. این خیابان بعد از انقلاب فداییان اسلام اسم گرفت. دروازه ماشین دودی سال ها بعد ازسایر دروازه های تهران احداث شده بود و از جهت معماری با دیگر دروازه ها اختلاف داشت. از نمونه آنکه تنها دروازه بدون سقف تهران بود. در اسناد مرتبط به آن دوران نشانه ای از وجود یک روستا یا منطقه مسکونی قابل توجه در محل حال حاضر محله شوش شبیر به چشم نمی خورد. با اینحال موضوع ای که باید به آن توجه داشت این است که در بیرون از دروازه ها هم پیوسته نوعی از زندگی امروزه در حاشیه نشینی وجود داشته است.

تاریخچه محله هاشم آباد منطقه ۱۵ تهران

محله هاشم آباد از شمال به خیابان خاوران، شرق میدان بسیج، جنوب اتوبان بعثت و غرب به خیابان بنی هاشم منتهی می شود. این محله از قریه های قدیمی شهر تهران میباشد به گفته معتمدین محله میتوان گفت که نخستین ساکنان در این محله به سال های ۴۲ و ۴۳ مربوز می شوند. هاشم آباد ابتدا روستای هاشم آباد بوده و به علاوه از طرف دیگر حاج علی زارع که از زمین داران بزرگ آن منطقه بوده و نقش بسزایی در آبادانی این محله داشته است.

تاریخچه محله خاورشهر منطقه ۱۵ تهران

خاورشهر اسم شهرکی واقع در بزرگراه امام رضا (ع) است. این شهرک شامل سه بخش شهری،روستایی و صنعتی می باشد. بخش شهری آن مرتبط به شهرک خاورشهر، بخش روستایی آن مرتبط به روستای توتک و بخش صنعتی آن شامل کارگاه های توتک و لپه زنک است. خاور در لغت به معنی( خور آور) جایی که ( خورشید برآید) است.

تاسال ۱۳۵۴ از سه راه افسریه تهران تا سه راه تنباکویی نزدیک قبرستان ارمنی ها که جاده خاوران نامیده می شد و هیچگونه محله مسکونی یکپارچه نبود. با اینحال در بیابان های جنوب این جاده حد فاصل کارخانه سیمان تا پلشت(پاکدشت) دهها کوره آجر پزی و آجر دستی در روستای محمود آباد و خاتون آباد و روستای پلشت وجود داشت که کارگران فصلی مهاجر، در خانه های حااشیه کوره ها سکونت داشتند و بازارهای فصلی نیز در آنجا شکل می گرفت. در سال ۱۳۵۴ پایگاه هوایی و پدافند هوایی خاوران تاسیس شد و همراه با آن خانه های مسکونی همافران و پرسنل این پایگاه ایجاد شد. بعد از انقلاب موج مهاجرت روستاییان به تهران فزونی یافت و در کنارهای جاده خاوران و شهرک ها و روستاهای محمود آباد و شهرک خاوران پیشرفت یافت. هسته ابتدایی خاورشهر در حقیقت همان پایگاه پدافند خاوران و خانه های سازمانی آن بود.

تاریخچه محله قیامدشت منطقه ۱۵ تهران

این ناحیه در قسمت خاوران واقع در ۱۵ کیلومتری جاده خاوران در خارج از محدوده قانونی شهر تهران بنا شده است. شمال این ناحیه روستای چهل قز و ارتفاعات موسوم به توچال بنا شده و از سمت شرق به شهرستان پاکدشت وصل می گردد. در جنوب این ناحیه بزرگراه امام رضا (ع) قرار دارد و روستای توتک و شهرک صنعتی خاوران در غرب ناحیه بنا شده اند.

تاریخچه محله افسریه منطقه ۱۵ تهران

دلیل نامگذاری این منطقه به افسریه اسم صاحب اول این منطقه که خانمی به اسم افسرالملوک بوده می باشد. این محله به اشتراک بزرگراه بسیج و بلوار اردیبهشت قرار دارد و حاوی شبکه ای از خیابان های متقاطع و منظم منطبق با اصول شهر سازی است.

از خیابان ۱ تا ۲۹ افسریه در منطقه ۱۵ و از خیابان ۳۰ تا ۴۵ آن در منطقه ۱۴ تهران قرار دارد. نقطه افزایش، شکل گیری و پیشرفت محله را می توان با ظهور مسجد جامع افسریه ارتباط زد.

مردم موثر در شکل گیری این محله را نیز به روش پایین می توان اسم برد:

علی وثوق الدوله از نوادگان قاجار و صاحب اصلی زمین های افسریه

افسرالملوک اعلم از فرزندان علی وثوق الدوله که به تفکیک زمین های افسریه همت گماشت.

آقای طبری که کلیه زمین های افسریه را از افسرالملوک اعلم تهیه کرد.

از نمونه تغییرات مهم و تاثیر گذار بر محله از بدو شکل گیری تا اینجای کار نیز عبارتند از: وجود و ظهور انجمن های محله ای، گسترش چشمگیر تولید و سازهای بعد از انقلاب، ظهور مساجدی از قبیل مسجد رضویه،مسجد بعثت، مسجد ابوالفضل، مسجد الزهرا و مسجد روح الله

تاریخچه محله مشیریه منطقه ۱۵ تهران

این محله از شمال به میدان آقانور و از جنوب به کوه بی بی شهربانو محدود می شود. محله مشیریه مثل یک متوازی الضلاع می باشد.

صاحب این محله را مشیرالدوله، یکی از درباریان و نزدیکان ناصرالدین شاه و از ملاکین بزرگ، عرضه نموده اند. آثاری چند در تهران از وی باقی است که از آن جمله میتوان به مدرسه مشیریه به ریاست محمد حسن خان اعتمادالسلطنه اشاره نمود.

باغ و بقعه و صحن(صفاییه) را برای پیر مراد خود حاج میزا صفا تاسیس نمود. به علاوه از طرف دیگر ایشان روز نامه نظامی علمیه و ادبیه ایران را پخش می نمود. در کل ایشان از رجال اسم آور و مشهور دوره ناصری بوده است.

به همین خاطر اسم وی بر این محله ماندگار شد.

تازه ترین فاصله بندی مصوب محله مرتبط به سال ۱۳۴۵ و از همان بدو شکل گیری محله بوده است. شخصی به اسم امیر سلیمانی زمین دار بزرگ دوران پهلوی و اسدالله اعلم نیز تحت نام مردم موثر در شکل گیری این محله قابل ذکر هستند. این دونفر نخستین واگذار کنندگان(فروشندگان) زمین های این محله بوده اند.

گورستان مسگر آباد منطقه ۱۵ تهران

در زمانیکه تهران کوچک بود و اطراف آن برج و بارو کشیده شده بود گورستان قدیمی در وسط شهر درمحله باغ فردوس وجود داشت که در حال حاضر بقایای آن مانند آرامگاه سید اسماعیل و قبرآقا می باشد که احترام ویژه ای نزدعموم مردم ذارند.

چندی نگذشت که محوطه قبرستان پر شد و هیچ جای خالی نماند. به ناچار زمینی در اطراف شهر که از اراضی مسگر آباد بود را برای گورستان تازه در نظر دریافت کردند و آن را گورستان مسگر آباد نامیدند. این گورستان در محدوده فرهنگسرای خاوران حال حاضر می باشد و به آن درب دوم قبرستان تهران هم میگفتند. ضروری به ذکر است که این گورستان با روستای مسگر آباد اختلاف دارد و باهم بعد مکانی دارند با اینکه ملکیت آن از اراضی مسگر آباد می باشد. با گسترش هر روزه شهر و ازیاد جمعیت، خیلی سریع تمام محیط گورستان مسگر آباد پر شد و بایست چاره بنیادی اندیشیده می شد و این امر لزوم چاره اندیشی برای این مهم را ایجاد کرد و آن منجر به شکل گیری بهشت زهرا گردید.

مسگر آباد همراه با یک قطعه، با قدمتی سیصد ساله، به ظهور رسید. هم اینک در تقسیمات کشوری بر سر روستا یا شهرک بودن مسگر آباد نبرد است. از ابتدا مسگر آباد به شکل روستایی خود به طرز کامل تحت نظارت بومیان بوده و مهاجرین نیز در امورات آن کمپانی می کردند. اهالی این روستا اغلب از کردهای کرمانشاه می باشند که یقینا به وسیله آقا محمد خان قاجار از کرمانشاه به قم، آمل وتهران، تبعید شدند. ساکنان قدیمی این منطقه خودشان را کلمر می نامند و هنوز هم افرادی هستند که به زبان کلمری صحبت می کنند. اصلیت اهالی بومی به تیره از کردان و یا مازنی ها به اسم کلهر می رسد.

علی کلهر مشهور به خان علی کلهر یکی از افرادی بود که مردم  به نیکی از ایشان یاد می کردند و ایشان را فردی عالم می شماردند و برای حل مشکلات خود وی را به حکمیت و عدالت قبول داشتند. با استناد به اینکه شهرستان ری و شمیران  که جز جاهای خوب جهت کشاورزی و دامداری بود ساکنین فراوانی داشت. مسگر آباد به بهترین محل برای مهاجرین کشاورز، مبدل شد. حدود اراضی تهیه شده به وسیله مهاجرین از تپه های مسگر آباد تا تپه های دوشان تپه و از غرب تا اتابک حال حاضر و از شرق تا غنی آباد بوده است منطقه مسگرآباد یکی از سکونت گاههای خوش آب و هوای تهران است که با استناد به تولید و سازهای زیاد هنوز حاوی باغ های نسبتا خوبی است.

مسگر آباد از سه طرف به وسیله کوه محصور شده  و تنها از سمت غرب راه ارتباطی دارد. از روش بزرگراه های خاوران و افسریه به جاهای دیگر ممکن می باشد. با حدود ۳۵ تا ۴۰هکتار مساحت، منطقه ای حاوی فراز و نشیب فراوان است. آب و هوا در این منطقه تابع اوضاع جوی کوهپایه ای فضاهای خشک و گرم است. به دلیل دور بودن از مرکز شهر،از لحاظ پاکیزگی هوا در مقام ای بهتر از تهران است. با توجه به نقل سینه به سینه و اسناد و مدارک، ابنیه،کارهای باستانی و اشجار موجود، قدمت مسگر آباد به بیش از ۳۰۰ سال پیش بر می گردد ممکن است بتوانیم به دلیل وجود خویشاوندی های سببی و نسبی، شغل دامپروری تعداد زیادی از اهالی، کوچ های منظم و فصلی برای جبران کمبود علوفه های دامی در محدوده،آن را ده بنامیم، با اینحال نمی توان از اقتصاد مصرفی، مشاغل رسمی و دولتی مردم، وجود کارگاهها و واحد های تجاری و تولیدی صنعتی چشم پوشی کرد و الزاما آن را در تعریف ده گنجانید. مسگر آباد در نقشه تازه شهرداری( شهرک صالحیه) نیز نامیده شده است.

تاریخچه محله مسعودیه منطقه ۱۵ تهران

محله مسعودیه حال حاضر همراه با روستای مسگر آباد شکل گرفته است. به عبارت دقبق تر محله مسعودیه در سال ۱۳۵۷، همراه با روستای مسگر آباد متولد شده و خود را به شهر تهران تحمیل می نماید.صاحب اصلی این محله، محمد علی وثوق الدوله بوده که زمین های این محله را به حاج پرویز نوری شیرازی واگذار می نماید تا بعد از تفکیک به فروش برساند. اسم پسر کوچک حاج پرویز، مسعود بوده است. از این جهت اسم محله را میتوان برآمده از اسم وی دانست. در اینجا لازم است این نکته اضافه شود که این زمینها پیش از هرچیز به روش اقساط به مردم واگذار گردیدند. محدوده زمانی شکل گیری محله نیز به سال های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ باز می گردد. با اینحال باز هم تا قبل از انقلاب مسعودیه زمینی بایر و موات بوده و چشمه، آب انبار و قناتی در آن وجود نداشته است. تولید و ساز ها از کنار یک مرغداری(۱۳۵۶) و حمام عمومی(۱۳۵۸) آغار شد و با تاسیس مسجد جامع، پیشرفت محله در اطراف آن سرعت گرفت. آب و هوای کوهستانی مسعودیه نیز در مسیر رو به افزایش آن نقش با اهمیتی ایفا نموده است.

تاریخچه محله کیانشهر منطقه ۱۵ تهران

در سالهای قبل از انقلاب اسلامی، کیانشهر حال حاضر یک منطقه آلونک نشین به اسم شهرک نجف آباد بوده است. ساکنین این آلونک ها از سال ۱۳۵۴ در آن مکان اسکان داده شده بودند. بعد از بازدید مسئولین از آلونک نشینهای چهار راه فرح آباد(بعثت حال حاضر) زمان افتتاح پارک بعثت، برای ساماندهی آن آلونک نشینها دستور تغییر و اسکان زاغه نشینان شهرک سجادیه حال حاضر در کیانشهر صادر شد. تاقبل از این جریان، اراضی این  محله به روش بیابان و بایر بوده و تنها فعالیتی که در آن به چشم میخورد، سفالسازی بوده است با اینحال پیش از این جریانات در سال ۱۳۴۴ خورشیدی ( گروه مهندسی مشاور) برنامه جامع تهران را برای پیشرفت هر روزه پایتخت عرضه دادند و بعد از ماه ها بحث و گفتگو، نتیجا در۲۸  بهمن سال ۱۳۴۷، برنامه جامع ۵ ساله تهران، به تصویب  انجمن شهر رسید و برای تهران مرزهایی تعیین شد. بدین ترتیب فاصله جنوب مرکزی تهران، خیابان نجف آباد تعیین شد.

با اینحال این روستا(نجف آباد) را در اصل حاج میرزا آغاسی، صدر اعظم محمد شاه قاجار احداث کرده بود و حاوی باغ و عماراتی هم بوده است. در دوره ناصرالدین شاه، صدر اعظم وی به اسم امین السلطان روستای نجف آباد را پیشرفت داد. مرزهای این قریه در دوره ذکر شده از این حیث عرضه شده است:

شرق، جاده کولود

غرب، جاده حضرت عبدالعظیم (ع) تا آب انبار قاسم خان

جنوب، اراضی دولت آبادشمال، نهر آقا یحیی پایین امامزاده اهل ابن علی

با استناد به این مرزها میتوان فهمید که محله کیانشهر جنوبی حال حاضر در حاشیه جنوبی روستای نجف آباد قدیم بوده است. بیابانی بودن اراضی کیانشهر جنوبی که در بالا نیز به آن اشاره شد، شاهدی بر این مدعاست.

این شهرک به روش بطور کلی کارشناسانه  و مطابق با اصول مهندسی و با استناد به معیارهای برنامه ریزی شهری ساخته شده است. تنها آپارتمانهای ابتدای شهرک،شهرک نجف آباد اسم داشت که بعد از انقلاب، اسم آن به شهرک شهید مطهری تغییر کرد. خود اهالی محله به شهرک مطهری، هجرت نیز می گفتند. اسامی خیابان ها نیز از شاهنامه انتخاب گردیده بود. از قبیل گشتاسب، جاماسب(امینیان حال حاضر)، بهمن(اکبری حال حاضر)، کیخسرو(ابراهیمی حال حاضر)،گرد آفرید(شهید فیاضی حال حاضر)،منیژه( سیامک جنوبی حال حاضر) و..

شهرک جمهوری اسلامی(واقع در کیانشهر جنوبی) نیز بعد از انقلاب اسلامی تاسیس گردید و ساکنین محله دروازه غار در آن ساکن شدند.

در سال ۱۳۷۸ و همزمان با تاسیس شورایاری محلات،شهرک کیانشهر به سه محله کیانشهر شمالی، کیانشهر جنوبی و شهرک شهید بروجردی(سعیدیه-حمیدیه) تقسیم گردید و بنا بر روایات دیگر این تفکیک در سال ۱۳۸۰ به وقوع پیوسته است.

از ابتدای تاسیس شهرک عده فراوانی آذری ها به ویژه از شهرستان پارس آباد مغان در محله ساکن شده و گروه های خویشاوندی مشخصی را تشکیل دادند.هم اینک نیز ۸۰ درصد اهالی، آذری هستند. بعد از آنها نیز مهاجران شمالی اکثریت را دارا می باشند.

پارک آبی آزادگان منطقه ۱۵ تهران

پارک آبی آزادگان تنها پارک آبی موجود در تهران و حاوی قابلیت ها تفریحی ویژه خاص می باشد. پارک آبی آزادگان در سال ۱۳۷۴، ساخته شد و حدود دو سال بعد، مورد سود برداری قرار گرفت.این پارک آبی که استخر مواج،دایوهای مرتفع و دریاچه تشکیل شده است به تقلید از پارک های آبی بزرگ جهان و به دست مهندسان ایرانی ساخته شده است.این پارک حاوی انواع سرسره های مارپیچ، سرسره های مرگ، با ارتفاع های حدود ۷۰ متر می باشد که هیجان ویژه ای را به شناگر القا می کند. این پارک به علاوه از طرف دیگر حاوی رودخانه، استخر موج، دریاچه و ساحل مصنوعی و رستوران و بوفه است.

پارک آزادگان منطقه ۱۵ تهران

این منطقه در قبلی سلیمانیه اسم داشت. اسم سلیمانیه منسوب به امیر سلیمانی پسر عضدالملک مدیرعامل ایل قاجار است. اراضی برنامه در سابق در اختیار به روستای اصفهانک از دهات جنوب شرقی تهران بوده است و تا این انتهای در آن کشت و کار می کردند.

در این اراضی کوشک ایرانی مشهور به امیر سلیمانی می باشد. این کوشک بر فراز قنات های هاشم آباد و محمود آباد بنا شده است. اکنون اراضی سلیمانیه محصور به محلات شهری پرتلاطم هاشم آباد،دولت آباد،مشیریه،کیانشهر و افسریه است.این اراضی بعد از انقلاب اسلامی ایران در دست بنیاد مستضعفان قرار گرفت و بنیاد نیز در اسفند ماه ۱۳۶۹ اراضی ذکر شده را به شهرداری تهران واگذار کرد.ساختمان قدیمی کوشک با قدمتی حدود ۹۰ سال در دو طبقه بوجود آمده که دارا از یک استخر در سمت جنوبی ساختمان می باشد و آب این استخر به وسیله یک چشمه قنات تامین می گردد. ساختمان فوق بعد از بازسازی به کتابخانه تخصصی محیط سبز تغییر کاربری داده و گنجایش ۲۰۰۰ جلد کتاب را داراست.

بوستان آزادگان در سال ۱۳۸۴ به وسیله شهرداری وقت تاسیس شد. این بوستان ۹۰ گونه درخت و درختچه اعم از پهن برگ و سوزنی برگ و ۴۰۰ گونه بوته ای دارد که از گونه های غالب آن میتوان به کالیپتوس، کاج، تئت، صنوبر، زبان گنجشک، بید، زیتون، تبریزی، گردو،واگلیا، شمشاد، سیدالاشجار، نخل، توسکا، بلوط و کاتالپا اشاره نمود.

بوستان آزادگان از شمال به اتوبان بعثت و سه راه افسریه و از شرق به کانال سرخه حصار و بوستان خلیج فارس از جنوب به اتوبان دولت آباد و از غرب به بزرگراه آزادگان و پارک توسکا و شهرک سعیدیه و حمیدیه محدود می گردد.

برای دسترسی و بهره برداری از پارک آزادگان چهار مسیر ورودی پیش بینی شده که به شرح پایین می باشد:

ورودی غربی از بزرگراه آزادگان

ورودی شمالی از خیابان تازه الاحداث مشیریه(بوعلی)

ورودی شرقی از پارک پامچال به وسیله دو پل هوایی عابر پیاده

ورودی جنوبی از بزرگراه دولت آباد

ساختمان اداری: این ساختمان در شمال بوستان و ساختمان کوشک واقع گردیده و غیر از فضاهای اداری لازم بوستان، فضایی نیز برای درمانگاه پیش بینی شده که در صورت بروز حوادث امداد رسانی و کمک های ابتدایی به مراجعین بوستان در همان مکان انجام شود.

به منظور انجام فریضه نماز در بوستان ساختمان مسجد در دوطبقه جهت مردها و بانوان اجرا گردیده است. همچنین در محدوده بوستان ۶ ابزار نمازخانه به روش آلاچیق و ۶ ابزار سقاخانه و وضوخانه نیز اجرا شده است.

ساختمان تریا در دو طبقه و در محدوده جزیره، تعداد ۷ ابزار ساختمان خدمات بهداشتی با پیش بینی قابلیت ها جهت استفاده معلولین،قابلیت ها ورزشی شامل زمین فوتبال،پیست دو ومیدانی و زمین های چند منظوره ورزشی و فضاهای بازی کودکان و نوجوانان پیش بینی گردیده است.دریاچه به وسعت ۵ هکتار به اضافه یک هکتار حریم که گنجایش آن حدود ۵۰ هزار متر مکعب است در قسمت جنوبی پارک هستند و نیز در داخل دریاچه اسکله قایقرانی می باشد.

در این سری four محل پارکینگ در محدوده های جنوبی، شمالی، غربی و به ظرفیت حدودا ۱۵۰۰ ابزار تعبیه شده و به منظور برق رسانی به محدوده پارک three ابزار پست داخلی احداث و اجرا گردیده.

میدان اصلی بوستان نیز با وسعت حدودا ۱۱۵۰۰ متر مربع شامل آبنماها و فضاهای سبز و پیاده ها با پیش بینی نشیمن گاه ها جهت استراحت مراجعین اجرا گردید.

پارک بعثت منطقه ۱۵ تهران

پارک بعثت در جنوب تهران با مساحتی حدود ۵۳ هکتار در سال ۱۳۵۲، مورد سود برداری قرار گرفت. این پارک از شمال به خیابان شهید احمد سمیعی، از جنوب به بزرگراه بعثت، از غرب به خیابان محمد بخارایی و از شرق به خیابان شهید عباس صابونیان محدود و تحت پوشش سازمان پارک ها نگه داری می شود. پارک بعثت که در حقیقت نخستین سری تفریحی و ورزشی است که در جنوب تهران در دوره پهلوی دوم، شروع به کار کرد تاثیر مهمی در افزایش اوضاع هوایی جنوب تهران داشت و نیز بعنوان مرکزی برای تفریح مورد استقبال اهالی خیابان های جنوب تهران بود. پارک بعثت حاوی دو دریاچه پرورش ماهی،قایق رانی و آبیاری پارک است.

به اشتراک دریاچه وسیع پارک، جزیره کوچکی محل لانه پرندگان و جانوران آبزی است که با داشتن اسکله، قایق ها همراه با آن پهلو می گیرند. پارک به علاوه از طرف دیگر حاوی قابلیت ها تفریحی پیشرفته، مانند قطار سراسری است که امکان دیدن بخش های مختلف پارک را برای بازدید کنندگان ممکن میکند. ابزارهای رفاهی و بهداشتی پارک شامل رستوران، دو واحد بوفه، مهد کودک و … است. به علاوه از طرف دیگر قابلیت ها ورزشی پارک عبارت اند از: زمین ورزشی فوتبال، والیبال، بسکتبال و تنیس که همگی در قسمت کانون پرورش فکری قرار گرفته است. زمین تفریحی کودکان نیز با مساحتی حدود سه هزار و هشتصد  متر مربع ،و وسایل بازی در خدمت کودکان است.

پارک جنگلی توسکا منطقه ۱۵ تهران

پارک جنگلی توسکا در سال ۱۳۶۰ در مساحت۱۰۱۰۰۰۰متر مربع تاسیس و حاوی پوشش گیاهی کاج،چنار، زبان گنجشک و صنوبر است. قابلیت ها این مکان تفریحی زمین بازی کودکان ، سری فرهنگی ورزشی یادگار امام ره، مسیر دوچرخه سواری و… می باشد.

پارک وافجر منطقه ۱۵ تهران

این بوستان با مساحت ۳۰۰۰۰متر مربع در سال ۱۳۷۶ تاسیس و حاوی پوشش گیاهی کاج،نارون، چنار و امکاناتی چون نمارخانه، خانه محله والفجر(خانه مطبوعات)، خانه فرهنگ، تالار مطالعه، کانون فرهنگ، زمین بازی کودکان،سالن ورزشی،آبنما و خدمات بهداشتی است.

فرهنگسرای خاوران منطقه ۱۵ تهران

فرهنگ سرای خاوران با متراژ ۸۳هزار متر مربع محیط فرهنگی هنری، ورزشی و آموزشی عظیم ترین فرهنگسرا در سطح شهر تهران به شمار می آید. در بهار ۱۳۷۲ نخستین گام در جهت احداث آن برداشته شد و به طرز رسمی از بهمن ۱۳۷۳بازگشایی شد و در چهار بخش ساختمان اداری،بازارچه فرهنگ وهنر(به روش روباز در وسط محوطه)، ساختمان مرکزی، علوم وفنون و شهر بازی، فعالیت های متنوعی را برای عموم شهروندان به ویژه جوانان و نوجوانان میسر کرده است.

فعالیت های (فرهنگسرای خاوران)  نیز به چهار گروه تقسیم می شود

در قسمت هنری قابلیت ها متنوعی از نمونه سالن ها و نگارخانه ها در دست جوانان منطقه است. سالن های این بخش شامل سالن(شهید مطهری) با طرفیت ۳۵۰ نفر، سالن فرهنگ با طرفیت ۲۰۲ نفر، سالن رو باز (سوم خرداد) با ظرفیت ۳۰۰۰ نفر و سالن اجتماعات با طرفیت ۱۰۰۰ نفراست. به علاوه از طرف دیگر، واحد نگارخانه با ظرفیت ۲۰۰ تابلو در رشته های نقاشی، خوشنویسی، گرافیک، عکاسی، حجم و صنایع دستی، تکمیل خدمت رسانی به هنرمندان ، اساتید و دانشجویان رشته هنری است. شهروندان عزیز می توانند از کانون فیلم، موسیقی،نمایش نیز که حاوی برنامه های متنوعی از نمونه اجرای کنسرت های موسیقی، تئاتر، جنگ های شاد و مراسم تعزیه خوانی و عزاداری است، بهره ببرند.

در قسمت آموزشی با ۲۰۰ کلاس آموزشی اعم از کلاس های هنری، تجسمی،قرآنی، موسیقی، رایانه، زبان، هنرهای خانگی، هنرهای دستی و ورزشی، پذیرای اقشار مختلف مردم منطقه است.

این بخش با ۳۰ محیط آموزشی و ۱۲ محیط کارگاهی، توانایی عرضه بهترین خدمات را در رشته های ذکر شده داراست. دیگر فعالیت های این بخش کانون های علمی، آموزشی مانند کانون فیزیک،نجوم و… است.

قابلیت ها ورزشی این سری شامل پیست دوچرخه سواری و تریال دوچرخه سواری،پیست اسکیت و پارکو، سالن های چند منظوره ورزشی و بدنسازی،زمین چمن می باشد.بخش اجتماعی شامل واحد ورزش و تفریحات سالم،واجد مشاوره و امور شهری است. در قسمت فرهنگی، کتابخانه با بیش از ۴۰۰۰۰جلد کتاب شامل کتابخانه کودک ونوجوان با ۲۰۰۰۰جلد کتاب برای گروه سنی ۵ تا ۱۴سال است.

از دید معماری فرهنگ سرای خاوران را می توان تلفیقی از معماری قبلی  و حال اسلامی ایرانی دانست. به شکلی که سیر توالی عنصر های و فضاها به فراخور، بیان کننده نکات اصلی و فرعی موجود در معماری این مرزو بوم است.

امامزاده اهل ابن علی (ع) منطقه ۱۵ تهران

امازاده اهل ابن علی به گفته ای از نوادگان حضرت علی (ع) است. در صحن امامزاده، گورستان کوچکی قرار دارد که قدمتی ۲۰۰ ساله دارد. این بقعه در جنوب دولاب بنا شده و گنبدی پوششی دارد و قسمت کمی از بالای گنبد با کاشی فیروزه ای پوشیده شده و بقیه بقعه آجری است به جز گنبد که از ۲۰۰ سال پیش موجود است.بقیه بنا و محوطه در حال بازسازی است و کل محوطه جز کارهای میراث فرهنگی به شمار می آید.

بقعه سیده ملک خاتون منطقه ۱۵ تهران

امامزاده سیده ملک خاتون از نسل امام موسی ابن جعفر(ع) است که به گفته تاریخ دانان ایشان مادر مویدالدوله و فخرالدوله دیلمی است.سری ساختمان این بنا شامل بقعه، ایوان و رواق می باشد. بنای حرم به شکل مستطیل است  با چهار شاه نشین عمیق و تودار که در چهار طرف قرار گرفته است در قبلی ورودی بقعه از سمت شرق بوده است با این وجود بعد از تولید ایوان ورواق، در قسمت شمالی آن قرار گرفت. این بقعه به روش گنبد های تک پوش بسیار قدیمی با آجرهای خفته و راسته ساخته شده است. از وضع این بر طبق نظر می رسد که ابتدا یک بقعه خشتی قدیمی وجود داشته  و در مواقع مختلف آن را تعمیر کرده اند. ایوان که بعدها در قسمت شمالی اضافه شد حاوی دیواره های آجری با طاق های رومی و پوشش ضربی است. در داخل بقعه، بر روی مزار اصلی و پوشش قبر وضریح، از نوع چوب و مشبک است و به دوره قاجار مرتبط می شود. در سال ۱۳۸۱ ه ش این ضریح چوبی به دلیل فرسودگی تعویض و ضریح تازه از نوع طلا و به وسیله استاد روزگاریان از اهالی اصفهان ساخته شد.

زندان هارون منطقه ۱۵ تهران

زندان هارون یا زندان هارون الرشید یا زندان خان مرتبط به سده ی four هجری قمری است ودر ۱۳ کیلومتری شرق تهران بنا شده و این اثر در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۳۳۴ با شماره ثبت ۴۰۸ بعنوان یکی از کارهای ملی ایران به ثبت رسیده است ویکی از کارهای تاریخی بعد از اسلام در شهر ری است. این بنا که در ده کیلومتری جاده تهران به خراسان در دامنه کوه های مسگر آباد واقع است.

بنای زندان به شکل مکعب مستطیل به ارتفاع ۹ متر و به روش دو طبقه ساخته شده و از درازا و پهنای یکسانی برابر با ۳۰ متر و سی سانتی متر دارا است. زندان هارون حاوی ساختاری تشکیل شده از لاشه سنگ و گچ  واز نظر قدمت در اختیار به دوره آل بویه در اختیار به ۱۱۰۰ سال پیش است.

گذشت لحظه و حوادث لطمه فراوانی به بنا وارد آورده  با این وجود تا اندازه ای مرمت گردیده است.آنچه معلوم است بنای مزبورهمانطور که از اسم آن برمی آید، زندانی از دوران آل بویه بوده و صرفا بمنظور زندان های انفرادی ساخته شده است.به نظر آندره گدار بنای مزبور از لحظه سلجوقی است ویکی از استحکامات نظامی آن عصر بشمار می آید.

بهشتیه خاوران(قبرستان یهودیها) منطقه ۱۵ تهران

گورستان بهشتیه بعنوان چهارمین گورستان مخصوص یهودیان تهران بعد از گورستان های خیابان  سپه، گورستان سه راه دانگی در کوی کلیمیان و گورستان خیابان مازندران می باشد. که در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در منطقه جنوب تهران(جاده خراسان) واقع در اراضی سلیمانیه تاسیس گردید.

این مجتمع با وسعت هفتاد هزارو نهصدو پنج متر مربع مشتمل برآرامگاه های مشاهیر جامعه یهودی منجمله استادان سلیمان حئیم مولف فرهنگ نامه های دوزبانه، طالع حمیدی(شاعر مشهور یهود)، ژانت کهن صدق(قهرمان دو ومیدانی ایران)، دکتر منوچهر نیکروز(نماینده یهودیان در مجلس)، مرتضی یار یافه دیرینه و خدمتگزار بهشتیه و شهیدان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی می باشد.

نکته قابل توجه در این گورستان قطعه یهودیان لهستانی است. این قطعه محل دفن یهودیان لهستانی است که به خاطر حفظ جان خود در جنگ جهانی دوم به ایران پناهنده شده بودند. این گورستان حاوی یک سالن اجتماعات بوده که در سال ۱۳۸۳ به وسیله انجمن کلیمیان تهران بازسازی گردید. که با بازسازی آن مسئولین تصمیم به ایجاد یک موزه متعلق به مدلهای از سنگ های قدیمی قبورهای موجود در تمامی نقاط ایران را دارند.