منطقه ۱۶ شهرداری تهران یکی از جاهای شهری تهران است که در جنوب شرقی این شهر بنا شده است. آسمونی در این مقاله به عرضه کامل منطقه ۱۶ تهران می پردازد. از شما علاقه مندان تقاضا میکنیم تا انتهای این مقاله ما را همراهی کنید.

سابقه شکل گیری وگسترش کالبدی منطقه ۱۶ به سال ۱۲۹۹ و روی کار آمدن رضا خان بر می گردد . از این سال به بعد ، به تبع اعمال سیاستهای پیشرفت صنعتی وخدماتی ، موقعیت محدوده درجنوب شهر آن وقت و همچینین قسمت جنوب مارکت وقرارگیری منطقه درمسیر راه های مهم تماس دهنده تهران به نقاط جمعیتی جنوب کشور ، عنصر های فعالیتی و مسکونی متفاوتی در گستره آن شکل گرفت که عده ای از آنها اثری عمده بر روند پیشرفت کالبدی منطقه داشته اند . پیشتر ، عنصر های مهم وچگونگی تاثیر آنها بر روند تغییرات کالبدی منطقه برحسب دوره های مهم پیشرفت کالبدی آن مورد بررسی قرار می گیرد .

در سال های ۱۳۲۰ ۱۲۹۹ ، ایستگاه راه آهن عنصری مهم وتاثیر گذاری بر شکل گیری  هسته های صنعتی وخدماتی وگسترش کالبدی منطقه بوده است.ایجاد ایستگاه راه آهن درجنوب محدوده شهر و جنوب مارکت دلیل استقرار واحد های صنعتی وخدماتی دیگری – شامل بلور سازی ، سیلو ، کارخانه های چیت سازی ، کشتارگاه تهران ، کارخانه آرد وتعدادی انبار وبنگاه باربری – برای پاسخگویی به نیازهای مارکت تهران در قسمت شمال شرق محدوده حال حاضر منطقه گردید . جاده قدیم شهرری ( فدائیان اسلام ) وکوره های آجر پزی موجود (کوره های حاج امین الضرب در محل گودهای جنوب شوش) و کوره های تازه ای که دراراضی پست وگود محدوده ( عمدتاً درقسمت شرق آن ) به منظور تامین بخشی از نیازهای پیشرفت شهری تازه تهران استقرار یافته اند نیز از دیگر عنصر های مهم درگسترش کالبدی منطقه دراین دوره بوده اند – با این وجود با اهمیتی کمتر از راه آهن .

در سال های ۱۳۴۱- ۱۳۲۱ ، واحد های صنعتی وخدماتی شکل گرفته در دوره قبل وهمچنین صنایع وواحد های بزرگ خدماتی مانند انبارهای کالای راه آهن ، مجتمع کارخانجات راه آهن ، انبارهای گمرک (هرسه در محوطه راه آهن ) ، کمپانی حمل ونقل قندوشکر ، کار خانجات دخانیات  انبار و بنگا ه های باربری واقع در جنوب مارکت در امتداد جنوبی خیابان شوش و به علاوه از طرف دیگر کارگاه های صنعتی ، بنگاه های باربری و انبارهای طرفین قسمت جنوب خیابان شهید رجائی با استفاده از مهلت های شغلی دلیل جذب و اسکان بخش مهمی از جمعیت مهاجر به تهران در گستره منطقه و پیشرفت کالبدی آن شدند.

مارکت جوادیه

تاسیسات راه آهن سیلو ، کارخانه های چیت سازی ، بلور سازی و کشتارگاه باعث ایجاد و پیشرفت جوادیه در شمال غرب تحت نام محله  کارگرنشین و مهاجر نشین شدند.اراضی نازی آباد با مساحت ۳ میلیون متر مربع و ۲۸۰۰ قطعه مسکونی به اندازه های ۲۰۰ الی ۶۰۰ متر مربع برای واگذاری به کارگران و کارمندان کارخانه های جنوب شهر از نمونه راه آهن ، دخانیات ، سیلو ، بلور سازی ، کمپانی حمل ونقل قند و شکر ، کشتارگاه و انبارهای گمرک شهرسازی می گردد که درفاصله کوتاهی – بین سال های ۱۳۳۱ تا ۱۳۴۰ –  به پایین تولید وساز های عمدتاً مسکونی رفت . سری آپارتمانی چهارصد ابزار نیز برای تامین مسکن شاغلان سیلو ، سازمان حمل ونقل قندوشکر و کارخانه دخانیات ،بوسیله دولت ساخته شد .محله علی آباد مجـدوالدوله نیـزبـراثـر اسکــان جمعیت مهـاجـر شـاغل در صنایع و واحدهای خدماتی جدید تاسیس وموجود– به ویژه چیت سازی ،تاسیسات راه آهن وسیلو – پیشرفت می یافت.

 محله های علـی آبـاد جنوبی احمدآباد بالا هم به دلیل صنایع وکارگاه های پیش گفته وهمچنین کوره های آجرپزی جنوب شرق وانبارها وصنایع جدید احداث طرفین قسمت جنوبی خیابان شهید رجایی بوجود می آمدند .

دردوره  ۱۳۵۷ – ۱۳۴۲ صنـایـع و کارگاه هـای ایجـاد شـده در دو دوره قبـل وهمچنیـن صنایع و واحد های خدماتی جدید تاسیس مثل سنگبری های جنوب غــرب چهـارراه فــرح آباد ،نیروگــاه بعثت ، بنگـاه های حمـل ونقـل وسنگبـری های جنـوب شرق محـدوده ، پایانه مسـافـربـری جنـوب ، بنگـاه های آهـن فروشی خیابان های ستاره ومهرآبادی ، بنگاه های باربری و انبارهـای شمال شرق محلــه بـاغ آذری وشمـال غرب چهار راه فرح آباد به لحاظ مهلت های شغلی ای کـه ایجــاد کـردنــد ، بازهم تحت نام اصلی ترین عناصرتاثیر گذار برگسترش کالبدی منطقه رفتار  کردند .

وجود مهلت های شغلی ناشی ازتوسعه فعالیت صنایع و واحد های خدماتی موجود مثل کارخانجات  راه آهن ، ایستگاه راه آهن ، گمرک جنوب ، چیت سازی ، سیلو و کارگاه های صنعتی وخدماتی جدید احداث مثل نیروگاه بعثت ،کارخانه های سنگبری و بنگاه های باربری غرب خیابان فدائیان اسلام ، پایانه مسافربری جنوب و بنگاه های باربری و انبارهای احداث شده در محل کوره های آجرپزی جنوب شرق دلیل گسترش کالبدی محله های خزانه به سوی جنوب ، علی آباد مجدوالدوله به سوی شمال وشرق علی آباد جنوبی برای پاسخگوئی به نیاز مهاجران و جویای کار و شاغلان صنایع و واحد های خدماتی موجود در منطقه وهمچنین واحد های صنعتی و خدماتی جدید احداث درجنوب غرب محدوده  مثل بنگاه های آهن فروشی ، کارخانه های آرد ، کمپانی حمل ونقل قندوشکر ، کارخانه های نان ماشینی وصنایع سنگبری ایجاد گردید . سری آپارتمانی و ویلایی هزاردستگاه نیز بای پاسخگوئی به نیاز مسکن سیل زدگان سال ۱۳۴۱ جنوب شهر ، نیروهای شهربانی وتعدادی از شاغلان صنایع و واحد های خدماتی قسمت شمال محدوده ساخته شد .

دردروره ۱۳۶۷- ۱۳۵۸ ، به تبع کندشدن آهنگ افزایش وتوسعه صنعتی وخدماتی تهران ، قرارگیری منطقه در محدوده شهر و مبدل آن به یکی از جاهای بیست گانه شهرداری براساس تقسیمات شهری سال ۱۵۹ ، اعمال محدودیت های استقرار و پیشرفت صنایع و واحد های خدماتی متوسط و بزرگ درسطح منطقه و انتقال چندین عدد از صنایع ، انبارها وبنگاه های باربری به خارج از منطقه ، صنایع و واحدهای خدماتی نقشی چندان جدی در پیشرفت کالبدی منطقه نداشته اند .  در این دوره ، تنها پیشرفت کالبدی بسیار محدودی در سطح منطقه  شامل ایجاد سه شهرک مسکونی کوچک مقیاس شهید بهشتی ، سید آباد و فهیم آباد صورت پذیرفت . این شهرک ها به منظور تامین مسکن کم بهای برای شهروندان تهران از نمونه چندین عدد از ساکنان منطقه ایجاد شدند.

در دوره ۱۳۸۱- ۱۳۶۸ ، باتشدید محدودیت های اجرا شده به وسیله دولت وشهرداری تهران درجهت کنترل پیشرفت فیزیکی تهران و مهار پیشرفت و ایجاد واحد های صنعتی وخدماتی درمحدوده و حریم شهر وازآن جمله ، منطقه ۱۶و فزایش هزینه زمین ومسکن درمناطق مرکزی وشمال تهران ، عامل تامین مسکن کم بهای برای شهروندان تهران نقش بیشتری درگسترش کالبدی منطقه یافته است. بخش مهمی از  پیشرفت های مسکونی در اراضی کوره های آجر پزی وکشاورزی قسمت جنوبی ناشی از این امر بوده است و در این عرصه شبکه های دسترسی نقش مهمی در مکان یابی و نحوه گسترش آنها داشته اند . شهرک وصال درارتباط با دسترسی به بزرگراه آزادگان و شبکه راههای منتهی به خیابان های شهید رجایی وبهمنیار شکل گرفت.شهرک چهارده معصوم نیز در جوار خیابان فدائیان اسلام ایجاد گردید .

 مجتمع های مسکونی دانشگاه امیر کبیر ، کوثر ، ابریشم ، چیت سازی ری و طرح های انبوه سازی درحال احداث و شرق محله سید آباد نیز به دلیل خیابان منتهی به شریان های اصلی منطقه ، مکان یابی واحداث گردیدند تا ساکنان آنها با سهولت بیشتری به مراکز مهم فعالیتی موجود در منطقه وخارج از آن دسترسی داشته باشند .

وسعت و حدود منطقه ۱۶ تهران

این منطقه در شمار جاهای کوچک شهر تهران بوده و در جنوب شهر تهران بنا شده است .مرتفع ترین نقطه منطقه با ۱۱۱۸ مترارتفاع درشمال منطقه و پست ترین نقطه با ارتفاع ۱۰۸۶ متر در جنوب منطقه بنا شده است.

  • شمال: محدوده جاهای ۱۱و۱۲ خیابان شوش، حدفاصل انبارنفت و میدان شوش

  • شرق: محدوده منطقه ۱۵ خیابان فدائیان اسلام حدفاصل میدان شوش و بزرگراه آزادگان

  • جنوب : محدوده منطقه ۲۰ بزرگراه آزادگان

  • غرب : محدوده منطقه ۱۷ و ۱۹ خیابان بهمنیار و بزرگراه شهید تندگویان

محیط سبز منطقه ۱۶ تهران

میزان محیط سبزاین منطقه درکل ۲۹۰/۳۲ هکتارمیباشدکه سرانه محیط سبزبرای هرنفرمعادل ۹/۱۹ مترمربع می باشدکه نمایش دهنده وضع مطلوب محیط سبزمنطقه می باشد.پارک بعثت عظیم ترین پارک منطقه و ایضاً از عظیم ترین پارکهای تهران با وسعتی برابر با ۴۶ هکتار در این منطقه بنا شده است و از نمونه اعمال واپسین در این راستا تخریب و تملک زاغه ها و آلونک های جنوب منطقه علی الخصوص محله خزانه بخارایی در حدفاصل بلوار ابریشم و نیروگاه بعثت با وسعتی برابر با ۱۹ هکتار را می توان اسم برد.

موقعیت اجتماعی فرهنگی منطقه ۱۶ تهران

موجود ۷۳ مسجد در منطقه مبین بافت سنتی و مذهبی این منطقه دارد . از لحاظ سیاسی ساکنان منطقه وفادار به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی بوده و هستند و در مسیر جنگ تحمیلی حضوری چشمگیر داشته اند و بدین جهت محلات این منطقه مملو از خانواده محترم شهدا ، اسراء ، مجروحین و بسیجیان می باشد . همچنینً یکی از عظیم ترین سری های فرهنگی تهران یعنی سری فرهنگسرای بهمن در این منطقه بنا شده است . برابرآخرین تخمین زده آماری سال ۸۴ این منطقه حاوی جمعیتی بالغ بر ۳۳۲۰۰۰ نفر می باشد.

موقعیت ترافیکی منطقه ۱۶ تهران

بدیهی است که مسئولین اجرایی منطقه علاوه برهماهنگی بابرنامه هاوسیاستگزاریهای کلی شورای ترافیک وسازمان حمل ونقل وترافیک شهرداری تهران وسایرسازمانهاوارگانهای اجرایی ذیربط همه ساله بخش عمده ای ازاعتبارات بودجه منطقه رادرجهت حل دغدغه های ترافیکی واجرای طرحهای هندسی ترافیک هزینه می نماید.

راههای خروجی منطقه ۱۶ تهران بطرف خارج شهرتهران :

  • خیابان شهیدرجایی

  • خیابان فداییان اسلام

  • بزرگراه تندگویان

  • بزرگراه بعثت

اهم نقاطی که در منطقه بدلیل موقعیت ویژه می تواند باعث ترددجمعیت شناور گردد و حتی بعنوان گره ترافیکی مطرح گردد:

  • بازاردوم نازی آباد و بازارچه جوادیه

  • بازارسنگ خزانه

  • باراندازهای خیابان شهیدرجایی وخیابان ستاره

  • راه آهن سراسری ومتروی شهری

  • ترمینال جنوب

  • بازاربلورفروشان شوش

  • میدان کشتارگاه

  • مراکزتفریحی و ورزشی و فرهنگسراهای سطح منطقه

همچنینً چون این منطقه در مسیر اصلی مرقد مطهر حضرت عبدالعضیم (س) و مرقد مطهر امام خمینی (قدس) و بهشت زهرا بنا شده است در انتهای هفته بار ترافیکی سنگینی را تحمل می نماید.

عرصه های بالقوه جهت تولید وسازهای مجازوغیرمجاز

وجود بافت قدیمی شهری در این منطقه دلیل شده تا درخواستهای فراوانی ازطرف مردم و مسئولیت جهت نوسازی بافت قدیمی منطقه صورت پذیرد.همچنینً وجود فضاهایی به عمق ۵/۱ کیلومتر در قسمتهای شمالی منطقه که بیشتر تشکیل شده از کارخانجات قدیمی و انبارها و غیره می باشد، توان بالقوه ای به منطقه جهت تغییر کاربری را می دهد که می تواندجهت کم کردن تراکم ساختمانی و یکسان سازی بافت منطقه بینهایت سودمند باشد .

محلات منطقه ۱۶ تهران:

  • جوادیه
  • نازی آباد
  • خزانه، شهرک شهید بعثت و شهید رجایی
  • یاخچی آباد
  • علی آباد جنوبی و تختی
  • باغ آذری

محدوده جغرافیایی منطقه ۱۶ تهران

  • شمال: جاهای ۱۱ و ۱۲ خیابان شوش حد فاصل انبار نفت- میدان شوش
  • شرق: محدوده منطقه ۱۵ فداییان اسلام، حد فاصل میدان شوش و بزرگراه آزادگان
  • جنوب: محدوده منطقه ۲۰ بزرگراه آزادگان
  • غرب: محدوده جاهای ۱۷ و ۱۹ بزرگراه شهید تندگویان- خیابان بهمنیار

قابلیت ها شهری منطقه ۱۶ تهران

  • شبکه های آب تهران: ۳۴۹ کیلومتر

  • شبکه برق: ۶۸۱ کیلومتر

  • شبکه مخابراتی: ۳۹۷ کیلومتر

  • شبکه گاز: ۲۶۰ کیلومتر

پل جوادیه

طول شبکه معابر منطقه ۱۶ تهران

  • بزرگراه: ۷,۷۲ کیلومتر

  • شریانی درجه یک ۴۵ متر به بالا: ۱۴,۲ کیلومتر

  • شریانی درجه دو ۳۰ تا ۴۵ متر : ۲۶,۳۳ کیلومتر

  • جمع کننده و پخش کننده۱۵ تا ۳۰ متر: ۲۰,۷۳ کیلومتر

  • محلی پایین ۱۲ متر: ۵۴,۱۷ متر

شاخصه های مهم منطقه ۱۶ تهران

  • مترو در محدوده شمال شرقی به جنوب شرقی در منطقه ای به طول۴۶۰۰ متر با ۴ ایستگاه خزانه-شوش- ترمینال جنوب- علی آباد

  • ترمینال جنوب در شمال منطقه، مارکت بلور و اتصال به مارکت تهران

  • ایستگاه راه آهن تهران، فرهنگسرای بهمن، نیروگاه برق بعثت

  • کارخانه روغن نباتی،چیت سازی،گمرک جنوب، سیلو گندم تهران

تعداد واحدهای مسکونی و تجاری منطقه ۱۶ تهران

  • تعداد پلاک ثبتی مسکونی: ۳۲۷۷۰

  • تعداد پلاک ثبتی آپارتمانی: ۲۵۰۹۲

  • تعداد پلاک ثبتی اداری و تجاری : ۲۲۵۳

ایستگاه‌های راه‌آهن و مترو منطقه ۱۶ تهران

  • ایستگاه راه‌آهن تهران

  • ایستگاه متروی ترمینال جنوب

  • ایستگاه متروی خزانه

  • ایستگاه متروی شوش

  • ایستگاه متروی علی‌آباد